Chặt Đứt Mạng Lưới Buôn Bán Hàng Giả: Đề Xuất Cải Cách Để “Xử Một Vụ, Cảnh Tỉnh Cả Vùng”

Nội dung chính

Buôn lậu và hàng giả vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng tới sức khỏe người tiêu dùng và ngân sách nhà nước

Trong hội nghị trực tuyến toàn quốc ngày 9/1/2025, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn đã chỉ ra rằng số vụ vi phạm buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả được phát hiện và xử lý chưa phản ánh đúng thực tế, đồng thời đề ra phương hướng 2026 để tăng cường răn đe và ngăn chặn.

1. Tình hình buôn lậu, hàng giả năm 2025

Theo báo cáo của Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, các kênh buôn lậu qua biên giới (đất liền, biển, không gian mạng) tiếp tục “phức tạp” với xu hướng gia tăng trong lĩnh vực thực phẩm, dược phẩm và hàng điện tử. Cụ thể, trong năm 2025:

Hơn 2.300 vụ vi phạm buôn lậu đã được ghi nhận, trong đó ≈ 38% liên quan đến hàng giả có nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe.
Giá trị thu thuế mất do hàng giả ước tính lên tới 5.200 tỷ đồng, gây tổn thất cho ngân sách.
Các kênh thương mại điện tử chiếm 45% tổng khối lượng hàng giả lưu thông.

2. Những hạn chế hiện hữu của khung pháp lý

Phó Thủ tướng nhấn mạnh rằng chế tài hiện hành chưa đủ sức răn đe. So sánh mức phạt sản xuất, vận chuyển hàng giả với mức phạt vi phạm giao thông cho thấy khoảng cách lớn:

Phạt hành vi sản xuất hàng giả: tối đa 200 triệu đồng.
Phạt vi phạm giao thông nghiêm trọng: lên đến 5 tỷ đồng.

Khoảng cách này khiến một số doanh nghiệp “chọn rủi ro” thay vì tuân thủ, đặc biệt trong môi trường thương mại điện tử nơi giám sát còn hạn chế.

3. Kiến nghị và giải pháp thực tiễn

Đề xuất mạnh mẽ từ các địa phương:

Thanh Hóa: Đề nghị chế tài nghiêm hơn, mức phạt tương đương vi phạm giao thông, đồng thời xây dựng hệ thống hệ thống giám sát số tại các cửa khẩu.
Hà Nội: Đầu tư xây dựng trung tâm kiểm nghiệm, giám định hàng hoá chuẩn quốc gia, và mạng lưới kho bảo quản mẫu vật trên toàn quốc.
Quảng Ninh: Hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung để các lực lượng chức năng truy cập nhanh chóng, giảm thiểu thời gian phản hồi.
Đà Nẵng: Tổ chức các khoá tập huấn chuyên sâu về quy định mới của các bộ luật được Quốc hội thông qua (đặc biệt là Luật Hàng giả 2024).

Để minh hoạ, năm 2023, cơ quan chức năng tại tỉnh Nghệ An đã phá giải một mạng lưới sản xuất thuốc giả, bắt giữ 12 đối tượng và thu hồi hơn 1.800 lọ thuốc, giảm thiểu rủi ro cho hơn 200.000 người tiêu dùng.

4. Chiến lược “xử một vụ, cảnh tỉnh cả vùng”

Phó Thủ tướng đề xuất một khung hành động gồm ba bước:

Phát hiện nhanh: Tăng cường khai thác dữ liệu từ hạ tầng số, thiết lập các chỉ báo rủi ro (AI, big data) tại các cửa khẩu và sàn TMĐT.
Đánh trúng đối tượng chủ mưu: Đặt mục tiêu bắt giữ người đứng đầu mạng lưới, không chỉ các đối tượng trung gian.
Áp dụng chế tài nghiêm: Đưa ra mức phạt tối thiểu 1 tỷ đồng cho mỗi vụ buôn bán hàng giả, đồng thời kèm theo biên bản kỷ luật hoặc truy tố hình sự đối với cán bộ có trách nhiệm giám sát không chặt chẽ.

Việc áp dụng đồng thời các biện pháp này không chỉ “cảnh tỉnh” mà còn tạo ra hiệu ứng răn đe mạnh mẽ, giảm thiểu tối đa khả năng tái phạm.

5. Định hướng năm 2026

Đối với năm 2026, các bộ, ngành và địa phương cần:

Thiết lập cơ quan chịu trách nhiệm chính cho mỗi khu vực, hàng hoá và kênh phân phối.
Hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc xử lý nhanh các hành vi vi phạm, giảm thiểu khoảng trống pháp lý.
Đẩy mạnh đào tạo, nâng cao năng lực cho lực lượng chức năng, đặc biệt trong lĩnh vực TMĐT và công nghệ sinh học.

Những biện pháp này, khi được thực thi đồng bộ, sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, tăng thu ngân sách và tạo môi trường kinh doanh công bằng, hấp dẫn đầu tư quốc tế.