Nội dung chính
Chi phí vốn ngân hàng đang tăng mạnh trên cả kênh huy động tiền gửi và phát hành trái phiếu, khiến biên lãi ròng chịu áp lực giảm sâu.
Tăng chi phí vốn: Nguyên nhân và diễn biến
Trong những tháng gần đây, chi phí vốn của các ngân hàng thương mại đã tăng đáng kể. Hai kênh chính – huy động tiền gửi từ cá nhân và phát hành trái phiếu – đều ghi nhận mức tăng vượt mức dự kiến. Ngược lại, lãi suất cho vay trung bình chỉ tăng nhẹ và vẫn thấp hơn mức cuối năm 2024, tạo ra khoảng cách lớn giữa chi phí đầu vào và thu nhập từ cho vay.
Lãi suất huy động tiền gửi
Hệ thống ngân hàng duy trì mức lãi suất huy động ổn định trong giai đoạn 2024‑2025, nhưng các ngân hàng thương mại cổ phần đã bắt đầu tăng lãi suất ở các kỳ hạn 6‑12 tháng. Đặc biệt, các ngân hàng quy mô nhỏ đưa ra mức lãi suất thực nhận cao hơn để thu hút khách hàng lớn, khiến chi phí huy động thực tế tăng nhanh hơn so với danh nghĩa.
Lãi suất cho vay chậm trễ
Trong khi chi phí vốn tăng mạnh, lãi suất cho vay trung bình trong năm 2025 chỉ tăng nhẹ, vẫn thấp hơn cuối năm 2024. Do nhu cầu tín dụng vẫn lớn để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, ngân hàng không thể điều chỉnh lãi suất cho vay đồng tốc với chi phí vốn mà không làm tăng rủi ro nợ xấu.
Biên lãi ròng bị thu hẹp
Hai lực lượng ngược chiều – chi phí vốn tăng và lãi suất cho vay giữ mức thấp – đã làm biên lãi ròng của ngân hàng tiếp tục thu hẹp. Để bảo toàn lợi nhuận, các ngân hàng cần chuyển trọng tâm từ chênh lệch lãi suất sang tối ưu hiệu quả sử dụng vốn và mở rộng nguồn thu ngoài lãi.
Chiến lược tăng hiệu quả
- Tăng tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn để giảm chi phí huy động.
- Phát triển ngân hàng số, thu phí dịch vụ và giao dịch điện tử.
- Kiểm soát chặt chẽ chi phí vận hành và lựa chọn khách hàng có rủi ro thấp.
Chi phí vốn từ trái phiếu cũng tăng
Những năm gần đây, ngân hàng đã tăng cường phát hành trái phiếu để bù đắp nguồn vốn ngắn hạn. Lãi suất trái phiếu ngân hàng trong nửa đầu 2025 dao động quanh 5,75%/năm, nhưng từ quý 3 trở lên đã tăng lên 6‑6,5%/năm. Mặc dù mức tăng chỉ khoảng 0,3‑0,5 điểm phần trăm, nhưng cộng với chi phí huy động tiền gửi, tổng chi phí vốn đã cao hơn đáng kể so với các năm trước.
Ảnh hưởng đến biên lãi ròng
Với chi phí vốn tăng đồng thời từ hai kênh, triển vọng ngắn hạn của biên lãi ròng không khả quan. Các ngân hàng có tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn cao, nguồn thu phí mạnh và danh mục tín dụng chất lượng sẽ chịu áp lực ít hơn, trong khi những ngân hàng phụ thuộc nhiều vào tiền gửi và trái phiếu chi phí cao sẽ gặp khó khăn hơn.
Nhìn xa hơn: Định hướng quản trị tài sản và nguồn vốn
Trong dài hạn, tốc độ tăng tín dụng nhanh hơn huy động và phụ thuộc ngày càng lớn vào trái phiếu buộc các ngân hàng phải tái đánh giá chiến lược quản trị tài sản‑nợ. Kiểm soát tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn, đồng thời chuẩn bị kế hoạch đáo hạn trái phiếu, sẽ giúp giảm rủi ro thanh khoản khi môi trường vĩ mô biến động.
Đối với nhà đầu tư, việc phân tích sâu hơn vào cấu trúc nguồn vốn, chất lượng tài sản và chiến lược tăng trưởng của từng ngân hàng sẽ cho phép đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn, thay vì chỉ dựa vào lợi nhuận ngắn hạn.
(*) CFA
(**) UEL
