Nội dung chính
Học sinh ngày càng gặp bạo lực trong trường nhưng lại thiếu phản xạ tự vệ – vấn đề cần được giải quyết ngay.
Hiện trạng bạo lực học đường
Gần đây, các video bạo lực học đường lan truyền trên mạng xã hội đã khiến dư luận lo lắng. Nhiều học sinh bị tấn công, chỉ biết ôm đầu, không chạy trốn hay phản kháng. Tình trạng này đặt ra câu hỏi: tại sao các em, dù đã được dạy kỹ năng sống từ lớp 1 tới lớp 12, vẫn không thể ứng dụng khi đối diện nguy hiểm?
Chương trình giáo dục công dân: Những gì đã được dạy
Theo chương trình giáo dục phổ thông, môn Đạo đức (tiểu học), Giáo dục công dân (trung học cơ sở) và Giáo dục kinh tế và pháp luật (trung học phổ thông) được thiết kế để phát triển ba năng lực cốt lõi: điều chỉnh hành vi, phát triển bản thân và tham gia hoạt động kinh tế‑xã hội.
Kỹ năng sống được lồng ghép từ lớp 1 tới lớp 12
- Lớp 1: Tự chăm sóc bản thân, phòng tránh tai nạn.
- Lớp 2: Thể hiện cảm xúc, tìm kiếm sự hỗ trợ.
- Lớp 3: Khám phá bản thân, xử lý bất hòa với bạn bè.
- Lớp 4: Thiết lập quan hệ bạn bè, phòng tránh xâm hại.
- Lớp 5: Lập kế hoạch cá nhân.
- Lớp 6: Tự nhận thức, ứng phó với tình huống nguy hiểm.
- Lớp 7: Phòng, chống bạo lực học đường.
- Lớp 8: Phòng, chống bạo lực gia đình.
- Lớp 9: Thích ứng với thay đổi.
- Lớp 10‑12: Nâng cao kỹ năng tự bảo vệ và quản lý stress.
Vì sao kiến thức lại “bay biến” khi thực tế xảy ra?
1. Học lý thuyết mà thiếu thực hành
Giáo viên thường truyền đạt qua bài giảng và thảo luận trên giấy. Thời lượng thực hành chỉ chiếm 15‑30% chương trình, còn thiếu cơ sở vật chất để tạo tình huống mô phỏng. Khi không có “điểm chạm thực tế”, học sinh không phát triển phản xạ tự vệ – giống như dạy bơi trên cạn.
2. “Đóng băng” não bộ do áp lực
Trong những tình huống bạo lực nhanh và bất ngờ, sợ hãi khiến não bộ rơi vào trạng thái “đóng băng”. Học sinh không kịp suy nghĩ, chỉ biết ôm đầu và thu mình lại để tránh chấn thương. Đây là hiện tượng tâm lý đã được nghiên cứu rộng rãi trong lĩnh vực an ninh học đường.
3. Hiệu ứng đám đông và sợ hãi
Nhiều học sinh không can thiệp vì sợ bị vạ lây hoặc cho rằng người khác sẽ hành động. Hiệu ứng “bắt chước” này làm giảm khả năng phản kháng kịp thời, dù các em đã được dạy về đạo đức và nhân cách.
Giải pháp: Đưa thực hành vào giáo dục
Thực hành đồng thời với lý thuyết
Trường học cần chuyển từ kiểm tra giấy tờ sang các buổi mô phỏng thực tế: đóng vai, tình huống khẩn cấp, tập luyện tự vệ. Các hoạt động này nên được đánh giá qua tiêu chí phản xạ và quyết định nhanh, không chỉ qua điểm số.
Rèn luyện tâm lý vững vàng
Triển khai các chuyên đề tâm lý học đường, giúp học sinh nhận diện và kiểm soát cảm xúc sợ hãi. Khi giữ được bình tĩnh, các kỹ năng đã học sẽ có cơ hội được vận dụng một cách sáng tạo.
Đào tạo giáo viên thực chiến
Giáo viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là người huấn luyện thực tiễn. Nhà trường nên tạo các buổi tập huấn, mời chuyên gia an ninh, hoặc sử dụng thiết bị mô phỏng để giáo viên và học sinh cùng trải nghiệm tình huống thực tế.
Áp dụng những bước này sẽ biến kiến thức thành phản xạ tự vệ, giúp học sinh đối mặt và giảm thiểu bạo lực trong môi trường học đường.
