Nội dung chính
Mỹ và Trung Quốc đang chuyển cuộc tranh tài chiến lược từ châu Á sang Tây bán cầu, nơi mà kinh tế và an ninh ngày càng gắn bó chặt chẽ.
Bối cảnh địa chính trị tại Mỹ Latin
Vào ngày 23/12, phiên họp Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã trở thành sân khấu cho một cuộc khẩu chiến nảy lửa giữa Washington và Bắc Kinh. Phó đại diện thường trực phái đoàn Trung Quốc tại LHQ, Tôn Lôi, lên tiếng phản đối “mọi hành động đơn phương và bắt nạt” của Mỹ, ám chỉ lệnh phong tỏa vùng biển Venezuela.
Yêu cầu của Venezuela và sự ủng hộ của các siêu cường
Phiên họp được tổ chức theo lời mời của Venezuela, với sự ủng hộ mạnh mẽ từ Nga và Trung Quốc. Đại sứ Venezuela, Samuel Moncada, mô tả lệnh phong tỏa của Mỹ là “vụ tống tiền lớn nhất trong lịch sử” và cáo buộc Washington đang áp đặt “thế lực hành động bất chấp luật pháp quốc tế”.
Phản hồi của phía Mỹ
Đại sứ Mỹ Mike Waltz đáp trả, khẳng định Hoa Kỳ sẽ làm mọi cách để “bảo vệ Tây bán cầu, biên giới và người dân”. Ông cũng tái khẳng định cáo buộc Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro liên quan đến băng đảng ma túy Cartel de los Soles, dù chưa có bằng chứng công khai.
Chiến lược quốc gia của hai siêu cường
Cuộc đua ảnh hưởng đã được tăng tốc vào đầu tháng 12, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) tập trung mạnh vào khu vực Tây bán cầu, thay vì “xoay trục” sang Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương như các nền chính sách trước.
Chỉ một tuần sau, Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố Sách trắng về chính sách với khu vực Mỹ Latin và Caribe. Theo nhà phân tích Catherine Osborn của Foreign Policy, tài liệu này không chỉ có thời điểm công bố chiến lược mà còn phản ánh một quan điểm hoàn toàn trái ngược với NSS của Mỹ.
Những điểm nhấn của NSS Mỹ
- Ngăn chặn các cường quốc bên ngoài xâm nhập vào “sân sau” của Washington.
- Kiểm soát các tài sản chiến lược: kênh đào Panama, cảng biển Caribe, và các trung tâm hậu cần mới nổi.
- Đảm bảo không cho đối thủ thiết lập năng lực quân sự hoặc lưỡng dụng (dân‑sự – quân‑sự) trong khu vực.
Sách trắng Trung Quốc: “Không ràng buộc” và đa phương
Trung Quốc hứa sẽ tăng cường hợp tác kinh tế và viện trợ “không ràng buộc” cho các quốc gia Mỹ Latin, bao gồm nông nghiệp, hạ tầng, trí tuệ nhân tạo (AI) và hàng không vũ trụ. Đây là một chương trình nghị sự được tính toán kỹ lưỡng, tập trung vào những lĩnh vực có đòn bẩy cao để đưa khu vực vào chuỗi cung ứng của Bắc Kinh.
Nhà chuyên gia Jianli Yang nhận xét: “Với thông điệp ‘không kèm điều kiện về chính trị’, Bắc Kinh đã đánh trúng tâm lý của các nước Mỹ Latin vốn mệt mỏi với yêu cầu minh bạch và quản trị từ phương Tây.”
Trong khi đó, Sách trắng Trung Quốc nhấn mạnh hợp tác đa phương qua Liên Hợp Quốc – một khái niệm hầu như không xuất hiện trong chiến lược của Mỹ. Tài liệu cũng chỉ trích mạnh mẽ “hành vi bắt nạt đơn phương” và chính sách “tách rời” của Washington, mặc dù không nêu đích danh Mỹ.
Phản ứng của các quốc gia Mỹ Latin
Hầu hết các chính phủ trong khu vực đang cố duy trì cân bằng giữa hai siêu cường. Brazil và Mexico thường chia sẻ quan điểm với Trung Quốc về việc tôn trọng chuẩn mực thương mại, dù cả hai đã áp thuế bảo hộ đối với hàng hóa Trung Quốc trong năm nay. Argentina, ngược lại, thắt chặt quan hệ với Mỹ nhưng vẫn gia hạn thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với Bắc Kinh.
Những áp lực đơn phương của Trump, như lệnh phong tỏa Venezuela, đã khiến Mỹ phải chấp nhận các thỏa thuận hợp tác ngắn hạn với các nước trong khu vực. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, xu hướng dài hạn có thể đẩy các quốc gia này nghiêng về phía Trung Quốc – một đối tác kinh tế hấp dẫn hơn trong bối cảnh áp lực chính trị ngày càng tăng.
Lệnh phong tỏa Venezuela được Trump công bố vào ngày 16/12, kèm theo tuyên bố rằng hạm đội lớn nhất từng hiện diện ở Mỹ Latin đang “bao vây hoàn toàn Venezuela” và sẽ mở rộng quy mô. Trong một buổi phỏng vấn với NBC News ngày 18/12, Trump không loại trừ khả năng xảy ra chiến tranh với Caracas và cho rằng thời gian nắm quyền của Tổng thống Maduro “không còn nhiều”.
Những tuyên bố này đánh dấu bước leo thang mới trong chiến dịch gây áp lực của Washington, sau khi Mỹ đã thực hiện các cuộc không kích vào các tàu bị cáo buộc chở ma túy ở Caribe và đưa một số nhóm tội phạm Venezuela vào danh sách khủng bố.
Oliver Stuenkel, thành viên Quỹ Carnegie, cảnh báo: “Sự thỏa mãn nhất thời với chính sách gây áp lực có thể khiến các nước trong khu vực liên kết lại để đối phó, và trong bối cảnh đó, Trung Quốc sẽ trở thành đối tác hấp dẫn hơn.”
Thanh Tâm (Theo Xinhua, National Review, Foreign Policy)
