Nhật Bản, một quốc gia với lịch sử lâu dài về chính sách quốc phòng mang tính phòng thủ, đang trải qua một sự chuyển đổi chiến lược đáng kể trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng. Sự thay đổi này đặc biệt liên quan đến các hoạt động quân sự của Trung Quốc và mối đe dọa tên lửa từ Triều Tiên. Dựa vào các nguồn tin TASS, The Aviationist, Defence Blog, Army Recognition, Kyodo News và Asahi Shimbun, bài viết sẽ tập trung vào phân tích công nghệ, tính năng, mục đích chiến lược và tác động của hệ thống tên lửa Type12 cải tiến đối với an ninh khu vực.

Tổng quan về công nghệ tên lửa Type12 cải tiến

Tên lửa Type12 Surface-to-Ship Missile (SSM) là sản phẩm do Mitsubishi Heavy Industries (MHI) phát triển. Ra mắt lần đầu vào năm 2012, Type12 là phiên bản nâng cấp của tên lửa Type88. Phiên bản cải tiến của Type12, được phê duyệt phát triển vào tháng 12/2020, thể hiện bước nhảy vọt về công nghệ và khả năng chiến đấu. Điều này phù hợp với chiến lược quốc phòng mới của Nhật Bản.

Phiên bản gốc của Type12 có tầm bắn từ 200-400km. Trong khi đó, phiên bản cải tiến đạt tầm bắn 900km, với mục tiêu tương lai là 1.200-1.500km. Điều này cho phép Nhật Bản tấn công các mục tiêu trên biển và đất liền từ khoảng cách an toàn, đồng thời giảm thiểu nguy cơ bị đối phương phản công.

Tên lửa được thiết kế với hình dạng khí động học mới. Các cánh mở rộng và bề mặt điều khiển giúp cải thiện hiệu suất bay và giảm tiết diện phản xạ radar (RCS). Điều này làm tăng khả năng sống sót của tên lửa trước các hệ thống phòng thủ đối phương.

Type12 cải tiến tích hợp hệ thống dẫn đường quán tính (INS) kết hợp với GPS. Radar mảng pha chủ động Ka-band (AESA) và tính năng cập nhật lệnh (Up to Date Command – UDTC) qua liên kết vệ tinh cho phép tên lửa nhận thông tin mục tiêu trong thời gian thực. Hệ thống này đảm bảo độ chính xác cao khi tấn công các mục tiêu di động trên biển hoặc trên đất liền.

Type12 được thiết kế để triển khai trên nhiều nền tảng, bao gồm mặt đất, tàu chiến và máy bay (như F-15J của Lực lượng Phòng vệ trên không Nhật Bản – JASDF). Cách tiếp cận đa nền tảng giúp giảm chi phí phát triển và tăng tính tương thích giữa các lực lượng.

Ngoài vai trò chống hạm, Type12 cải tiến có thể tấn công các mục tiêu trên đất liền. Điều này phù hợp với chiến lược ‘phản công’ (counterstrike capability) được Nhật Bản thông qua trong các tài liệu chiến lược an ninh quốc gia sửa đổi năm 2022.

Các hệ thống tên lửa tầm xa mới của Nhật Bản

Ngoài Type12, Nhật Bản đang phát triển một loạt hệ thống tên lửa khác nhằm tăng cường khả năng răn đe chiến lược. Một số hệ thống đáng chú ý bao gồm:

– Tên lửa hành trình siêu thanh (Hypersonic Cruise Missile) dự kiến hoàn thành vào năm 2031 với tầm bắn từ 2.000-3.000km.

– Hyper Velocity Gliding Projectile (HVGP): HVGP là tên lửa siêu thanh có khả năng đạt tốc độ trên Mach 5 và thực hiện các động tác cơ động trong khí quyển để tránh hệ thống phòng thủ tên lửa.

– Tên lửa chống hạm/tấn công mặt đất mới của MHI: Với hợp đồng trị giá 32 tỷ yên (219 triệu USD) được ký vào tháng 4/2025, MHI đang phát triển một tên lửa chính xác tầm xa mới.

– Tên lửa phóng từ tàu ngầm dự kiến triển khai vào năm 2027. Hệ thống này sẽ tăng cường khả năng tấn công bí mật từ dưới nước.

Chiến lược triển khai và mục đích

Sự phát triển và triển khai các hệ thống tên lửa này phản ánh sự thay đổi cơ bản trong chính sách quốc phòng của Nhật Bản. Từ một tư thế phòng thủ thuần túy sang một chiến lược răn đe chủ động.

Việc triển khai Type12 tại các căn cứ ở Kyushu (Camp Kengun, Kumamoto) và các kế hoạch mở rộng đến Okinawa và Oita nhằm bảo vệ các tuyến đường biển chiến lược như eo biển Miyako.

Tăng cường liên minh với Mỹ: Nhật Bản đã đặt mua 400 tên lửa hành trình Tomahawk của Mỹ (tầm bắn 1.600km) và các tên lửa JASSM (900km) và Joint Strike Missile (JSM, 500km). Các hệ thống này bổ sung cho Type12 và HVGP, tạo ra một mạng lưới phòng thủ và phản công đa tầng.

Tác động khu vực và quốc tế

Sự phát triển của các hệ thống tên lửa này không chỉ tăng cường khả năng phòng thủ của Nhật Bản mà còn có tác động đáng kể đến cục diện an ninh khu vực.

Trung Quốc lo ngại rằng các tên lửa như Type12 và HVGP có thể đe dọa trực tiếp đến bờ biển nước này. Các hệ thống tên lửa mới của Nhật Bản, kết hợp với liên minh quân sự chặt chẽ với Mỹ, có thể làm thay đổi cán cân quyền lực ở khu vực Indo-Pacific.

Trước sự hiện diện của đối thủ mạnh mẽ là Nga, Ukraine đã triển khai các biện pháp phòng thủ nhằm đối phó với tình huống xấu nhất. Lực lượng phòng vệ của Ukraine đã tập trung xây dựng những phòng tuyến vững chắc trên khắp lãnh thổ, đặc biệt là tại các khu vực mà Moscow có khả năng tấn công.

Những công trình phòng thủ này bao gồm nhiều lớp bảo vệ, trong đó có các công sự ngầm, bãi mìn, răng rồng chống tăng, dây thép gai và chiến hào. Sự bố trí các công trình này thể hiện sự chuẩn bị kỹ lưỡng của Ukraine nhằm cản trở bước tiến của lực lượng Nga. Phía sau những phòng tuyến này, pháo binh và các đơn vị UAV (thiết bị bay không người lái) của Ukraine luôn sẵn sàng để tiêu diệt bất kỳ phương tiện nào bị mắc kẹt.

Chính quyền Kiev đã không loại trừ khả năng xung đột tiếp diễn, mặc dù có một số cuộc đàm phán hòa bình và sự can thiệp của các bên thứ ba. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có những tuyên bố về vấn đề này, nhưng Ukraine vẫn tiếp tục củng cố các phòng tuyến của mình.

Giới quan sát đánh giá rằng tốc độ tiến quân của Nga có thể rất chậm và có thể mất hàng thập kỷ để đạt được kết quả tại Ukraine. Việc Moscow nhận thức được sự tồn tại của những tuyến phòng thủ này và đang cân nhắc về chúng cho thấy Ukraine đã có những chuẩn bị kỹ lưỡng cho kịch bản xấu nhất.

Các chuyên gia nhận định rằng Ukraine đã có những bước chuẩn bị quan trọng nhằm đảm bảo an ninh và chủ quyền của mình. Việc rải dây thép gai dọc theo các chiến hào chống tăng là một ví dụ cụ thể về những nỗ lực của Kiev nhằm tăng cường khả năng phòng thủ.

Tổng quan, Ukraine đã thể hiện sự quyết tâm và chủ động trong việc đối phó với tình hình an ninh hiện tại. Các biện pháp phòng thủ mà nước này triển khai thể hiện sự sẵn sàng cho mọi kịch bản có thể xảy ra trong tương lai.

Thông tin thêm về tình hình xung đột giữa Ukraine và Nga có thể được tìm thấy tại các nguồn tin cậy.

Trong bối cảnh các cuộc tấn công bằng tên lửa ngày càng tăng và căng thẳng leo thang trên toàn cầu, sự thiếu hụt tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3 đã trở thành một ‘điểm mù’ nguy hiểm cho chiến lược phòng thủ của Ukraine và phương Tây. Hệ thống Patriot là một trong số ít khí tài phòng thủ hiện đại đủ khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo, loại vũ khí mà Nga liên tục sử dụng để tấn công Ukraine.

Tính đến năm 2025, Ukraine đã tiếp nhận khoảng 8 hệ thống Patriot, con số đủ để bảo vệ một số khu vực trọng yếu nhưng chưa thể bao phủ toàn bộ lãnh thổ. Tuy nhiên, nhu cầu toàn cầu gia tăng đã khiến nguồn tên lửa đánh chặn PAC-3 trở nên khan hiếm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng phòng thủ trong hệ thống phòng không của Kiev.

Tên lửa đánh chặn Patriot trở nên đặc biệt vì khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo với tốc độ cao. Không giống như tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo được phóng bằng động cơ phản lực mạnh, bay vút lên tầng khí quyển rồi lao xuống mục tiêu với vận tốc cực cao, có thể vượt quá 3.200 km/giờ.

Mỗi tổ hợp Patriot thông thường đều được cấu hình để đánh chặn máy bay, tên lửa hành trình và cả tên lửa đạn đạo. Sự khác biệt giữa tên lửa PAC-2 và PAC-3 nằm ở khả năng đánh chặn và công nghệ sử dụng. PAC-2 GEM-T phù hợp để đánh chặn máy bay và tên lửa hành trình, trong khi PAC-3 được thiết kế để đối đầu với tên lửa đạn đạo có tốc độ cao.

Tuy nhiên, việc Mỹ cung cấp tên lửa đánh chặn cho Ukraine đang gặp trở ngại vì lý do hậu cần và tồn kho. Sự thiếu hụt hiện nay là hậu quả của hàng chục năm cắt giảm ngân sách quốc phòng ở phương Tây. Lầu Năm Góc hiện chỉ có khoảng 25% lượng tên lửa Patriot cần thiết cho các kế hoạch phòng thủ.

Tương lai nào cho Patriot và phòng không Ukraine? Trong khi Ukraine đang đối mặt với một bài toán sinh tử: làm thế nào để bảo vệ bầu trời trước khi những đòn đánh tiếp theo của tên lửa Nga ập tới và trước khi thế giới quyết định rằng những vũ khí này không còn nằm trong ưu tiên của họ nữa.

Patriot PAC-3 không chỉ là một tên lửa đánh chặn, mà là thước đo của cam kết và khả năng đáp ứng chiến lược của phương Tây trong một cuộc chiến tiêu hao. Việc chậm trễ cung cấp khí tài cho Ukraine phản ánh rõ nghịch lý: các nền dân chủ có thể sẵn sàng về chính trị, nhưng lại thiếu hụt về năng lực công nghiệp quân sự thực tế.

Một nghiên cứu quân sự mới công bố gần đây đã chỉ ra rằng Hàn Quốc cần duy trì ít nhất 500.000 quân thường trực để đảm bảo an ninh và khả năng phòng thủ trước các cuộc tấn công bất ngờ có thể xảy ra từ Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.

Theo nghiên cứu này, việc áp dụng học thuyết tỷ lệ lập kế hoạch tối thiểu của Lục quân Mỹ cho bán đảo Triều Tiên đòi hỏi lực lượng phòng thủ phải có khả năng giữ vững vị trí trước bên tấn công với tỷ lệ quân số là 1:3. Trong khi đó, bên tấn công thường cần tỷ lệ quân số là 3:1 để đạt được hiệu quả cao.

Nghiên cứu do ông Kim Jeong-hyuck thuộc Trung tâm Lục quân Hàn Quốc Nghiên cứu tương lai và ông Jee Hyo-keun thuộc Đại học Konyang (Hàn Quốc) dẫn đầu đã chỉ ra rằng tính đến năm 2022, Triều Tiên có khoảng 1,28 triệu quân, trong khi Hàn Quốc có 500.000 quân, tương đương với tỷ lệ khoảng 2,6:1. Chỉ tính riêng trong lục quân, tỷ lệ chênh lệch đã là gần 3:1, khiến lực lượng của Hàn Quốc chỉ còn đủ khả năng phòng thủ tối thiểu.

Các kế hoạch thời chiến của Hàn Quốc giả định có thể huy động nhanh chóng hàng trăm ngàn quân dự bị và sự hỗ trợ kịp thời của Mỹ, nhưng không có gì chắc chắn rằng giả định này sẽ đúng trong một cuộc khủng hoảng thực sự. Các tác giả cho rằng với số quân hiện tại, cơ hội thành công trong giai đoạn đầu của một cuộc tấn công tiềm tàng từ Triều Tiên là rất hạn chế.

Các nhà nghiên cứu cũng cảnh báo rằng chỉ riêng ưu thế công nghệ sẽ không thể xóa bỏ sự chênh lệch như trên. Việc duy trì lực lượng thường trực gồm 500.000 quân là vô cùng quan trọng đối với Hàn Quốc, vì nước này dựa trên chiến lược phòng thủ rồi phản công.

Nghiên cứu mới cũng đề cập bài học từ cuộc xung đột Nga-Ukraine. Dù Nga tham chiến với lợi thế nhân lực tổng thể so với Ukraine là 4:1, nhưng lực lượng bộ binh được triển khai ban đầu chỉ gần với tỷ lệ 1:1,3, khiến lực lượng Nga gặp khó khăn trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột.

Nghiên cứu nhấn mạnh cuộc khủng hoảng nghĩa vụ quân sự ngày càng trầm trọng của Hàn Quốc. Nếu xu hướng tỷ lệ sinh giảm hiện tại ở Hàn Quốc tiếp diễn, số lượng nam giới 20 tuổi có thể giảm xuống còn khoảng 140.000 quân vào năm 2040, khiến việc duy trì quân ngũ ngay cả 300.000 người cũng trở nên khó khăn. Do đó, nghiên cứu kêu gọi các quyết định cấp quốc gia, chẳng hạn như điều chỉnh thời hạn nghĩa vụ quân sự và tuyển dụng thêm dân thường cho các vị trí không chiến đấu.

Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Hàn Quốc đã cam kết duy trì quân số ở mức 500.000 theo kế hoạch quốc phòng trung hạn 2025-2029. Kế hoạch này bao gồm việc chuyển đổi một số quân nhân nhập ngũ thành hạ sĩ quan, mở rộng lực lượng dân sự trong các lĩnh vực hậu cần, hành chính và đào tạo, đồng thời phân bổ nhân sự cho các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo và tác chiến điện từ.

Mỹ đã tiêu thụ gần 25% số tên lửa đánh chặn mà họ đã mua trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran, khi Lầu Năm Góc triển khai các hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) tới Israel. Trong cuộc chiến này, các lực lượng vận hành THAAD đã bắn hơn 150 tên lửa để bắn hạ các đợt tên lửa đạn đạo của Iran.

Cuộc xung đột đã phơi bày một lỗ hổng đáng báo động trong nguồn cung cấp của Washington. Mỹ hiện có 7 hệ thống THAAD tối tân, nhưng trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Iran hồi tháng 6, hai hệ thống đã được triển khai tới Israel nhưng vẫn chưa đủ. Các quan chức Mỹ đã tìm cách mua 37 tên lửa trong năm tài chính tiếp theo, nhưng Lầu Năm Góc đã mua khoảng 650 tên lửa kể từ năm 2010. Mỗi tên lửa đánh chặn THAAD có giá khoảng 13 triệu USD.

Lockheed Martin, nhà sản xuất hệ thống này, cho biết họ có thể sản xuất khoảng 100 tên lửa đánh chặn trong năm nay và đang làm việc với chính phủ Mỹ về các phương án tăng sản lượng cho các đơn đặt hàng mới. Theo các nhà phân tích, việc triển khai hệ thống này đến Trung Đông đã gia tăng căng thẳng năng lực sẵn sàng của Mỹ và báo hiệu nhu cầu ngày càng tăng không chỉ đối với tên lửa đánh chặn mà còn cả các bệ phóng.

Mỹ cũng phát hiện ra sự thiếu hiệu quả trong cách khai hỏa các hệ thống chống tên lửa và đang xem xét kỹ lưỡng hiệu suất của một số tên lửa đánh chặn. Quân đội Mỹ hiện đang xem xét kỹ lưỡng từng vụ phóng để hiểu rõ hơn những gì đã xảy ra. Một sĩ quan Hải quân tham gia vào quá trình này cho biết còn quá sớm để đánh giá các cuộc giao tranh của SM-3.

Mối lo ngại của Mỹ là Iran sẽ lại thực hiện các cuộc tấn công tên lửa và Washington cần phải chuẩn bị sẵn sàng để đối phó với các mối đe dọa này. Do đó, việc tăng cường sản lượng tên lửa đánh chặn và nâng cao hiệu suất của các hệ thống phòng thủ tên lửa đang trở thành ưu tiên hàng đầu của Lầu Năm Góc.

Liên minh châu Âu vừa công bố vòng trừng phạt thứ 18 nhắm vào Nga, với mục tiêu chính là cắt đứt hoàn toàn mọi nguồn năng lượng nhập khẩu còn lại từ Moscow. Cùng với đó, EU cũng đề xuất tăng gấp 5 lần ngân sách quốc phòng chung để thúc đẩy nghiên cứu và mua sắm quốc phòng. Những bước đi này được xem là rất quan trọng trong bối cảnh xung đột tại Ukraine đang ngày càng leo thang.

Các nhà lãnh đạo châu Âu cũng đã có những nỗ lực thuyết phục Mỹ tái gia nhập Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine, một cơ chế phối hợp các khoản tài trợ quốc phòng cho Kiev. Cuộc họp gần đây tại Ramstein, Đức, đã chứng kiến sự tham gia của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth, lần đầu tiên kể từ tháng 2/2025. Tuyên bố của ông Hegseth về việc đẩy Nga ra khỏi lãnh thổ Ukraine đã thu hút sự chú ý của các thành viên EU, mặc dù ông cho rằng điều đó là không thực tế.

Trong khi đó, lực lượng Nga tiếp tục gia tăng cường độ tấn công tại nhiều mặt trận ở Ukraine. Ukraine đã tăng cường khả năng phòng thủ và tiến hành các cuộc tấn công vào lãnh thổ Nga bằng vũ khí tầm xa trong hai tuần qua. Tại cuộc họp của các đối tác Ukraine, Anh và Đức đã cam kết cung cấp tên lửa phòng không cho Ukraine. Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healy cho biết nước này cùng Đức sẽ cung cấp các tên lửa phòng không cần thiết cho Ukraine.

Ukraine đang sử dụng nhiều hệ thống phòng thủ tên lửa do Mỹ và Đức cung cấp, bao gồm IRIS-T, NASAMS và SHORAD. Trong thời gian gần đây, Ukraine đã bắn hạ hoặc chế áp hàng trăm máy bay không người lái của Nga. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhấn mạnh rằng vũ khí do nước này sản xuất đang đóng vai trò quan trọng trong cuộc xung đột.

Liên minh châu Âu dự kiến tăng ngân sách quốc phòng và không gian lên 131 tỷ euro, gấp 5 lần so với ngân sách 2021-2027. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula Von Der Leyen cũng đề xuất thành lập Quỹ Năng lực Cạnh tranh Châu Âu cho nghiên cứu và đổi mới quốc phòng. Những nỗ lực này nhằm tăng cường khả năng quốc phòng của châu Âu và hỗ trợ Ukraine trong bối cảnh xung đột hiện nay.

Nỗ lực ngoại giao để chấm dứt xung đột vẫn tiếp tục, với vòng đàm phán trực tiếp thứ ba giữa Ukraine và Nga diễn ra tại Istanbul. Các bên đang tích cực tìm kiếm giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột, đồng thời tiếp tục hỗ trợ Ukraine trong việc bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của mình.

Ngoài ra, các quốc gia như Anh và Đức đang tích cực hỗ trợ Ukraine bằng cách cung cấp tên lửa phòng không và các hỗ trợ quân sự khác. Mỹ cũng đang đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ Ukraine, mặc dù còn một số hạn chế về việc cung cấp vũ khí tầm xa.

Tổng kết, cuộc xung đột tại Ukraine đang diễn biến phức tạp và các bên liên quan đang tích cực tìm kiếm giải pháp. Liên minh châu Âu đang tăng cường hỗ trợ Ukraine và tăng ngân sách quốc phòng để đối phó với thách thức an ninh hiện nay.