Cuộc xung đột kéo dài 12 ngày gần đây giữa Israel và Iran đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lĩnh vực chiến tranh tâm lý, khi mạng xã hội, thông tin giả mạo và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng trở thành những công cụ chiến lược mới, thậm chí nguy hiểm hơn so với các loại vũ khí truyền thống như tên lửa. Sự phát triển của AI và mạng xã hội đã làm thay đổi đáng kể cục diện của chiến tranh thông tin, cho phép các quốc gia phản ứng nhanh chóng trước các sự kiện và tiếp cận cả người dân trong nước cũng như cộng đồng quốc tế một cách thuyết phục hơn bao giờ hết.

Vài giờ trước khi Israel tiến hành cuộc không kích vào nhà tù Evin ở Tehran vào ngày 23/6, các bài đăng bằng tiếng Ba Tư đã xuất hiện trên mạng xã hội, dự báo về vụ tấn công và kêu gọi người dân Iran đến giải cứu tù nhân. Ngay sau đó, khi các tên lửa rơi xuống, một đoạn video lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội X và Telegram, được cho là ghi lại cảnh nổ ở cổng vào nhà tù Evin. Tuy nhiên, thực tế là vụ không kích đã xảy ra, nhưng các bài đăng và đoạn video kèm theo không hoàn toàn chính xác như những gì chúng thể hiện.

Cả Israel và Iran dường như đã biến mạng xã hội thành một chiến trường số, sử dụng thông tin giả mạo và chiến thuật đánh lạc hướng để tác động đến diễn biến thực tế, bên cạnh các cuộc tấn công bằng tên lửa đã gây ra hàng trăm người thiệt mạng và làm gia tăng căng thẳng ở khu vực Trung Đông. Mức độ và cường độ của cuộc chiến thông tin trong lần này vượt xa những gì đã từng diễn ra trước đây.

Chiến tranh thông tin, hay còn được gọi là chiến tranh tâm lý (psyops), không phải là một khái niệm mới. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cuộc xung đột giữa Israel và Iran lần này có quy mô lớn hơn và mục tiêu cụ thể hơn, được hàng triệu người chứng kiến trực tiếp qua màn hình điện thoại di động ngay trong lúc bom rơi đạn nổ.

Phía Iran được cho là đã gửi cảnh báo bằng tiếng Hebrew tới hàng nghìn điện thoại di động tại Israel, khuyên người dân tránh các hầm trú ẩn vì họ tin rằng có kế hoạch tấn công từ các tay súng. Ngược lại, một mạng lưới tài khoản được cho là của Israel đã đăng tải các nội dung bằng tiếng Ba Tư nhằm làm suy giảm niềm tin của người dân Iran vào chính phủ, bao gồm cả các video do AI tạo ra với giọng đọc của một “người phụ nữ” ảo.

Giáo sư James J.F. Forest thuộc Đại học Massachusetts Lowell nhận định: “Chắc chắn đây là một kỷ nguyên mới của chiến tranh ảnh hưởng. Chưa từng có thời điểm nào trong lịch sử mà quy mô tuyên truyền có thể được mở rộng đến mức này”.

Cả Israel và Iran được cho là đã tiến hành các chiến dịch ảnh hưởng, đồng thời tận dụng AI để mở rộng phạm vi tác động. Giáo sư Hany Farid (Đại học California, Berkeley) cho biết video giả mạo cảnh nổ ở nhà tù Evin là một ví dụ điển hình cho trình độ công nghệ ngày càng tinh vi của các bên.

Ông Farid so sánh mức độ lan truyền hiện nay với thời Thế chiến II, khi các quốc gia chỉ có thể phát thông điệp qua tờ rơi hoặc sóng phát thanh: “Khi đó, bạn có một thông điệp gửi tới nhiều người. Giờ bạn có thể phát một triệu thông điệp tới một triệu người khác nhau. Điều đó tạo ra sự khác biệt rất lớn”.

Công ty NewsGuard đã xác nhận phía Iran đã phát tán ít nhất 28 thông tin sai lệch qua mạng xã hội và các kênh truyền thông. AI giờ không chỉ dịch nội dung sang các ngôn ngữ khác mà còn điều chỉnh sắc thái cho phù hợp với từng nhóm người xem.

Giới chuyên gia cảnh báo rằng những gì đang diễn ra giữa Israel và Iran là hình mẫu cho loại hình chiến tranh trong tương lai – nơi thông tin giả, nội dung do AI tạo ra và mạng xã hội có thể được sử dụng như vũ khí chiến lược, song hành cùng tên lửa và xe tăng.

Hệ thống tên lửa HIMARS – một trong những vũ khí chiến lược quan trọng trong tác chiến hiện đại

Trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraine và các động thái tăng cường phòng thủ của các quốc gia NATO, hệ thống tên lửa cơ động cao HIMARS (High Mobility Artillery Rocket System) do Lockheed Martin phát triển đã nổi lên như một trong những vũ khí chiến lược quan trọng. HIMARS được thiết kế để triển khai nhanh chóng và có thể vận chuyển bằng máy bay C-130 Hercules và C-17, cho phép hệ thống này có thể hoạt động ở nhiều khu vực địa hình khác nhau, đặc biệt là trong các chiến trường đòi hỏi phản ứng nhanh.

Khả năng tác chiến của HIMARS

HIMARS có khả năng phóng các loại tên lửa dẫn đường như M30 và M31 GMLRS, với tầm bắn lên đến 80km. Các tên lửa này có thể mang đầu đạn con DPICM, cho phép tấn công diện rộng hoặc mục tiêu tập trung với độ chính xác cao. Ngoài ra, Lockheed Martin đã thử nghiệm thành công phiên bản HIMARS không người lái, sử dụng công nghệ cảm biến không phát tín hiệu, cho phép hoạt động liên tục ngày và đêm mà không cần phi hành đoàn.

HIMARS trong xung đột Nga-Ukraine

Trong xung đột Nga-Ukraine, HIMARS đã chứng minh hiệu quả vượt trội trong việc hỗ trợ Ukraine chống lại các cuộc tấn công của Nga. Ukraine đã sử dụng HIMARS để thực hiện các cuộc tấn công chính xác vào các mục tiêu quân sự của Nga, bao gồm sở chỉ huy, kho đạn và các đoàn xe cách xa tiền tuyến. HIMARS đã giúp Ukraine đối phó với các cuộc tấn công bằng tên lửa và drone của Nga, giảm áp lực lên các hệ thống phòng không như Patriot.

Tăng cường năng lực phòng thủ của các quốc gia NATO

Các quốc gia NATO giáp biên giới Nga, như Estonia, Latvia và Lithuania, đang đẩy mạnh mua sắm HIMARS để tăng cường năng lực phòng thủ trước mối đe dọa từ Nga. Estonia đã nhận 6 hệ thống HIMARS vào tháng 4/2025, trong khi Latvia và Lithuania cũng ký thỏa thuận mua HIMARS. Sự hợp tác quốc tế trong việc hỗ trợ Ukraine và răn đe Nga thông qua các thỏa thuận về HIMARS cho thấy sự cam kết của các quốc gia NATO trong việc đảm bảo an ninh và ổn định khu vực.

Vai trò của HIMARS trong chiến lược quốc phòng

Tóm lại, HIMARS là hệ thống vũ khí chiến lược, kết hợp tính cơ động, hỏa lực mạnh và độ chính xác cao, đóng vai trò quan trọng trong cuộc xung đột Nga-Ukraine và tăng cường năng lực phòng thủ của các quốc gia NATO giáp Nga. Với khả năng triển khai nhanh chóng và các công nghệ tiên tiến, HIMARS đang trở thành một phần quan trọng của chiến lược quốc phòng đối với các quốc gia trong khu vực.

Thông tin thêm về HIMARS: https://www.lockheedmartin.com/en_US/products/himars.html